مراحل درمان ریشه دندان دائمی و شیری با تصاویر واقعی

مدت زمان مطالعه ۱۴ دقیقه

نکات کلیدی مهمی در حوزه درمان ریشه و عصب کشی وجود دارد که اغلب بیماران از آنها بی خبرند. شاید شما هم تا به حال به این فکر کرده اید تیر کشیدن های ناگهانی و افزایش حساسیت دندان از علائم خرابی ریشه دندان است؟ و یا اولین علائم دندانی که ریشه اش آسیب دیده چیست؟ بعد از مشاهده علائم دندان درد بهترین راه کار چیست؟ و هزاران سوال دیگر که با مشاهده دندان آسیب دیده به ذهن ما خواهد آمد، در این مطلب متخصص درمان ریشه و عصب کشی، به تمام سوالات درباره درمان ریشه دندان در دندان دائمی و شیری پاسخ خواهد داد، با ما همراه باشید. 

این فیلم بیش از ۱۷۰ هزار بازدید داشته است…

 

قبل از هرچیزی بهتر است درباره فرایند درمان ریشه دندان آگاهی یابیم، روت کانال تراپی، درمان ریشه یا عصب کشی دندان زمانی انجام می شود که پوسیدگی دندان به هسته مرکزی دندان که پالپ یا عصب نامیده میشود، رسیده است. گاهی هم وقتی در اثر ضربه، دندان دچار شکستگی میشود و عصب دندان درحفره دهان عریان می شود و نیاز به روت کانال هست.گاهی هم علت نیاز به عصب کشی، وجود ترمیم وسیع قبلی روی دندان هست. اما نشانه های هشدار دندان آسیب دیده کدامند؟

نمونه هایی از درمان ریشه و عصب کشی دندان توسط دکتر اصلانی مقدم

مبحثی که بسیار برای بیماران سوال است، نشانه های دندانی است که ریشه اش آسیب دیده است و یا نیاز به درمان ریشه دارد، که در ادامه درباره به تمامی نشانه های مهم اشاره شده و توضیح داده خواهد شد، اگر از این نشانه های و مسائل آگاه باشید، زودتر برای تشخیص و درمان مشکلات دندان به دندانپزشک خوب مراجع خواهید کرد.

توضیحات مهم و جالب توجه دکتر آذر اصلانی مقدم، متخصص درمان ریشه درباره جراحی انتهای ریشه

 

مراحل پوسیده شدن دندان

چه علائمی نشان دهنده نیاز به درمان سریع ریشه دندان است؟

علائمی که ناشی از مشکلات در ریشه دندان است به شرح زیر است:

  • درد دائم و آزاردهنده: گاهی اوقات ممکن است، آن را در اعماق استخوان و دندان حس کنید و یا این درد به سایر دندان ها کشیده شود. این می تواند یکی از نشانه های این باشد که ریشه دندان نیاز به درمان دارد.کلا درد خودبخود، شدید، شبانه، بدون محرک نشانه درگیرى عصب دندان است و نیاز به عصب کشى یا درمان ریشه هست.
  • البته لازم به توضیح است که گاهی پوسیدگی بدون ایجاد هیچ حساسیت و دردی پیشرفت کرده است و به عصب رسیده است. در این مواقع بیمار با این جمله مراجعه میکند که “دندانم بدون اینکه هیچ دردی داشته باشد با خوردن چیزی شکست”. پس درد داشتن برای نیاز به عصب کشی قانون نیست.
  • حساسیت به گرما و سرما: ممکن است زمانی که بستنی و یا نوشیدنی گرمی میخورید، دندان حساسیت نشان دهد که یا بلافاصله از بین مى رود و یا تا مدتى بعد از مصرف مواد غذایى سرد و گرم ادامه دارد. اگر این درد باوجود قطع مصرف غذایی که حساسیت ایجاد کرده باز هم تا چند دقیقه ادامه داشته باشد می تواند نشانه عمق پوسیدگى و نزدیکى پوسیدگى به عصب دندان باشد
  • تغییر رنگ دندان: ضربه به دندان و یا تجزیه بافت داخلی می تواند نشانه آسیب به پالپ دندان باشد و رنگ دندان به خاکستری و سیاه تغیر رنگ بدهد.
  • لثه های متورم: تورم لثه بالاى دندان در نزدیکى ریشه مى تواند، نشان از مشکلات ریشه دندان باشد که هنگام لمس ایجاد ناراحتى میکند.
  • درد هنگام لمس و غذا خوردن: زمانی که غذا میخورید و یا دندان را لمس می کنید ممکن است احساس درد داشته باشید که می تواند نشان از درگیرى ریشه دندان باشد.
  • دندان شکسته و آسیب دیده شده: اگر حین جویدن، تکه ای از دندان جدا شود، نشانه پوسیدگى وسیع در آن ناحیه است. ممکن است، آسیب به اعصاب دندان وارد شده باشد.(نجات دندان شکسته)
  • سست شدن دندان: یکی از دلایل سست شدن و به اصطلاح لق شدن دندان، می تواند مشکل در ریشه دندان باشد اما این علامت، می تواند ناشی از مشکلات لثه نیز باشد.

علائم دندانی که عصب کشی نیاز دارد

آیا دندان درد همیشه نشانه ی مشکل در ریشه دندان است؟

خیر، گاهی اوقات حتی دردهای آزاردهنده ( علائم هشدار دهنده را دوباره بخوان) ممکن است خود را به شکل دندان درد نشان دهند. مثل:

  • بعضى از سردرد ها
  • بیماری های لثه
  • عفونت سینوس

اما نکته مهم آن است که علت دندان درد هر چه باشد، بهتر است هرچه سریعتر به دندانپزشک مراجعه کنید به خصوص اگر این درد مداوم و روندی افزایشی داشته باشد. تشخیص و درمان به موقع دندان درد تاثیر بسزایی در نتیجه درمان دارد.


نحوه پیشگیری از آسیب به ریشه دندان

برای جلوگیری از مشکلات در ریشه دندان، رعایت عادت های بهداشتی بسیار مهم است:

  • حداقل دو بار در روز مسواک طبق اصول صحیح بزنید.
  • روزی یک مرتبه حداقل از نخ دندان استفاده کنید.(چگونه نخ دندان استفاده کنیم؟)
  • هر ۶ ماه برای معاینه به دندانپزشک مراجعه نمایید.
  • حداقل سالی یک بار دندان های خود را نزد دندانپزشک تمیز نمایید.
  • از دهانشویه هاى حاوى فلوراید براى مستحکم کردن ساختار دندان استفاده کنید. (همه چیز درباره دهانشویه)
  • به طور کلی توصیه می شود تعداد دفعات خوردن مواد قندى و اسیدى(مثل نوشابه هاى گاز دار) را به حداقل برسانید و یا فاصله بین هر بار مواد غذایى را حداقل به دو ساعت برسانید، تا بزاق فرصت کافى جهت خنثى کردن اسید حاصل از مواد غذایی را داشته باشد.

مراحل پوسیدگی دندان تا ایجاد آبسه

 

سه قسمت اصلی که در فرآیند پوسیدگی دندان درگیر هستند: مینا، عاج، پالپ یا عصب و استخوان است. نخست مینای دندان که خارجى ترین ساختار دندان هست دچار پوسیدگی و تخریب می شود و در مرحله ی دوم این پوسیدگى به عاج مى رسد و از این زمان حساسیت هاى دندان آغاز مى شود. اگر درمان صورت نگیرد،این پوسیدگی به عصب دندان یا پالپ رسیده و در ادامه، التهاب و عفونت گسترش یافته و به استخوان اطراف دندان شواهد رسید که منجربه آبسه دندان و یا تحلیل استخوان می شود.

درمان ریشه دندان و عصب کشی | Root canal therapy

زمانی که پوسیدگی به مرکز دندان یا پالپ یا عصب رسید، متخصص درمان ریشه ابتدا پوسیدگی ها را برداشته و سپس کانال هاى دندان را شکل دهى و پاکسازى میکند و در نهایت با استفاده از گوتاپرکا محل ریشه دندان را پر می کند و در نهایت بازسازی تاج دندان انجام خواهد شد. بعد از اتمام درمان آبسه دندان به مرور برطرف شده و استخوان به حالت اولیه خود باز می گردد.

تصاویر مراحل عصب کشی در دندان بیمار


مراحل درمان ریشه دندان چگونه است؟

  1. بررسی دندان

    در ابتدا نیاز است تا پزشک دندان بیمار را معاینه و بررسی کند. رادیولوژى در این روند تشخیصى لازم است. درصورتی که پوسیدگى دندان به عصب رسیده باشد، بعد از بررسی های پزشک به وسیله داروی بی حسی دندان را بی حس می کند.

  2. ایزولاسیون دندان

    در مرحله بعدی برای جلوگیرى از ورود بزاق به داخل دندان و ایزوله کردن دندان، صفحه ای پلاستیکی روى دندان قرار میگیرد.

  3. حذف پوسیدگی ها و تراش حفره دسترسی به عصب

    این مرحله شروع اصلی درمان ریشه است که متخصص روت کانال تراپی، پوسیدگی های به وجود آمده و عاج دندان را برمى دارد. اینکار برای دسترسی دندانپزشک به پالپ انجام می شود.

  4. پاکسازی دندان

    زمانی که پزشک به پالپ دسترسی پیدا کرد آن را تمیز و خالی می کند. علاوه بر تمیز کردن ساقه پالپ، کانال های ریشه را نیز تمیز می کند. با کمک مواد شستشو و فایل هاى دستى و روتارى، کانالهاى دندان تمیز و پاکسازى مى شوند تا باکتری ها بطور حداکثری حذف شوند.

  5. پر کردن ریشه دندان

    حال به مرحله ی پر کردن ریشه دندان رسیدیم. ممکن است انجام مراحل عصب کشی فوق دو جلسه طول بکشد که در این صورت موقتا دندان پر می شود تا کانال هاى دندان از غذاها و براق دهان در امان باشد. وقتی به این مرحله رسیدیم دندان با مواد خاصی که به آن گوتاپرکا میگوییم پر می شود.

  6. تاج دندان

    در این مرحله تاج دندان ترمیم مى شود. تصمیم براى بازسازى کامل تاج یا روکش کردن دندان، بستگى به ساختار باقیمانده دندان دارد. در اکثر مواقع امکان بازسازى کامل تاج دندان بدون روکش وجود دارد.

 

 

اگر به خوبی از دندان عصب کشی خود مراقبت کند، عمر طولانی و پایدار خواهد داشت.

 

علت درد دندان بعد از درمان ریشه چیست؟

برخی از افراد سوال می کنند، باوجود درمان ریشه دندان همچنان دندان هایم حساسیت نشان داده و گاهی دچار درد می شود، علت این مسئله می تواند موارد زیر باشد(برای کسب اطلاعات بیشتر می توانید به این مقاله مراجعه کنید: (درد بعد از عصب کشی دندان و روش درمان)

  • کانال ریشه به درستی درمان نشده است.
  • کانال ریشه به درستی ضدعفونی نشده است.
  • پوسیدگی جدید می تواند باعث آلودگی مجدد ریشه دندان شود. ( بنابراین در صورتی که پرکردگی ها دچار آسیب شد حتما به دندانپزشک خود اطلاع دهید)

📷 تصاویری از گام به گام یک جلسه درمان ریشه توسط دکتر آذر اصلانی مقدم- متخصص درمان ریشه 📷


مراقبت های بعد از درمان ریشه چیست؟

بعد از هر درمانی نیاز به مراقبت هایی است تا نتیجه بهتری از انجام درمان بگیرید. درمان ریشه نیز نیاز به مراقبت هایی دارد که دندانپزشک متخصص، مراقبت هایی را به بیمار می گوید. در ادامه برخی از مراقبت های بعد عصب کشی را بیان می کنیم تا با آگاهی از این نکته ها بتوانید بدون اتلاف وقت از دندان خود به خوبی مراقبت نمایید.

مراقبت بعد از درمان ریشه دندان

 

دندان شیری | Baby Tooth

 فایل صوتی این مطلب از زبان متخصص درمان ریشه

به چه دندانی دندان شیری میگویند؟

تمامی انسان ها در دوره زندگی خود سه گروه دوره دندانی دارد: دندان شیری، دوره مخلوط و دوره دندان های دائمی. دندان های اولیه انسان که از ۶ ماهگی رویش پیدا می کنند و به مرور بیشتر می شوند که شامل ۱۰ دندان در هر آرواره است و به مرور دندان های دائمی جایگزین آن ها خواهند شد.

در افراد مختلف زمان رویش دندان های دائمی متفاوت است اما اغلب در سن ۶ سالگی اولین دندان دائمی شروع به رویش می کند و تا ۱۲ سالگی اکثر دندان های شیری جای خود را به دندان های دائمی خواهند داد.

 

تفاوت درمان ریشه دندان شیری و دائمی

بسیاری از افراد برایشان سوال است عصب کشی و درمان ریشه برای کودکان و بزرگسالان چه تفاوت هایی دارد؟ آیا درمان ریشه دندان شیری به پیچیدگی دندان دائمی است؟ و … در این مطلب دکتر آذر اصلانی مقدم درباره تفاوت نحوه درمان ریشه دندان شیری و دائمی و علت عصب کشی دندان شیری و دیگر نکات مهم توضیح داده اند. نحوه و مراحل درمان، تفاوت دندان شیری و دائمی در حقیقت تفاوت در ساختار دندان و انتظاراتی است که از این دو دندان وجود دارد.( درباره ساختار دندان و قسمت های مختلف آن اطلاعات بیشتری کسب کنید)


چرا عصب کشی دندان کودکان مهم است؟

پاسخ سوال توسط دکتر آذر اصلانی مقدم در مقاله زیر

عفونت دندان کودک
عفونت دندان کودک

مواد به کارگرفته شده در درمان ریشه دندان شیری

دندان شیری در نهایت قرار است با دندان دائمی جایگزین شود، بنابراین موادی که در دندان شیری قرار می گیرد باید موادی قابل جذب بوده باشند، یعنی همانطور که به مررو زمان ریشه دندان شیری تحلیل می رود و توسط دندان دائمی جایگزین می شود، این مواد جذب شوند و اجازه رویش دندان دائمی را بدهند.

رادیوگرافی دندان شیری


 

عصب کشی دندان شیری به پیچیدگی دندان دائمی است؟

والدین نباید نگرانی داشته باشند از این که دندان شیری کودکشان نیاز به درمان ریشه پیدا می کند و همینطور از اینکه ممکن است مراحل پیچیده داشته باشد و یا حتی زمان درمان طولانی باشد، زیرا درمان ریشه در دندان شیری به پیچیدگی دندان دائمی نیست. همانطور که گفته شد خوشبختانه به این صورت که والدین گمان می کنند نیست و انتظارات ما از دندان شیری که درمان می شود این است که طول عمر دندان پوسیده و آبسه کرده که در دهان است به مدت چند سال افزایش دهیم. بنابراین از دندان شیری عصب کشی شده انتظار بیشتری نخواهیم داشت، به همین دلیل مطمئنا پیچیدگی دندان دائمی وجود ندارد.

درمان ریشه دندان شیری | Root Canal in a Baby Tooth

 

چرا عصب کشی برای دندان شیری انجام می شود؟

برخی از افراد گمان می کنند دندانی که شیری است اگر پوسیده شده و یا آبسه کند دیگر نیازی به درمان نداشته و بهتر است بیرون کشیده شود، در حالی که حفظ دندان شیری بسیار مهم است که در ادامه دلایل اهمیت درمان ریشه دندان شیری آورده شده است:

🔹 دندان شیری تا حد امکان طولانی تر در دهان نگه داشته شود تا در روند رشد فکى مشکلى ایجاد نشود.

🔹 کودک با فقدان یک دندان دچار مشکل جویدن و خوردن غذا نشود.

🔹 فضای رویش دندان دائمی باید حفظ شود.

🔹 اگر دندان شیری زودتر از زمانی که انتظار داریم از دهان خارج شود باعث می شود استخوان در ناحیه ی مورد نظر جمع شود و فضا براى رویش دندان دایمى نباشد و ناهنجارى شلوغى دندان ها پیش آید.


شکستگى تاج دندان

عوارض خارج کردن زود هنگام دندان شیری

همانطور که گفته شد اگر دندان شیری زودهنگام از دهان خارج شود استخوان ناحیه منقبض می شود و زمانی که استخوان کوچک شود، فضا برای دندان دائمی زیرین کم می شود، بنابراین احتمال شلوغى دندان ها افزایش مى یابد.


چه زمانی عصب کشی دندان شیری انجام نمی گیرد؟

اگر دندان شیری زمانی پوسیده شود که ما انتظار داریم تا یک سال آینده دندان دائمی رویش کند و همینطور در رادیوگرافی که از دندان تهیه می شود اگر دیده شود جوانه دندان دائمی بسیار نزدیک به رویش است، شاید درمان ریشه دندان شیری انجام نگیرد. اما معمولا اگر دندان آسیای شیری ۳ سال تا زمان لق شدن فاصله داشته باشد و دچار مشکل شده باشد، بهتر است درمان ریشه دندان شیری انجام شود. اغلب دندان شیری که عصب کشی می شود، رویش کپ گذاشه می شود (روکش فلزی که روی دندان قرار می گیرد).


مراقبت های بعد از درمان ریشه دندان شیری

نگهداری خاصی برای دندان شیری عصب کشی شده وجود ندارد اما در ادامه به مجموعه ای از نکات عمومی اشاره خواهیم کرد: طبیعتا رعایت بهداشت بسیار توصیه می شود، چه برای دندانی درمان شده و یا دندان سالم، اما به دلیل آنکه کودکان مهارت کافی در تمیز کردن دندان خود ندارند، انتظار می رود والدین کودک را در مسواک زدن یاری کنند تا به کاملا اصولی دندان ها تمیز شوند.

عملا به طور کلی انتظار طولانی مدت از ماندگاری دندان شیری عصب کشی شده نداریم و ما میخواهیم دندان تا زمانی که دندان دائمی زیری دندان شیری رویش پیدا کند، دندان شیری را نگه داریم.


زمان افتادن آخرین دندان شیری

آخرین دندان شیری که آسیای شیری است، در ۱۲ سالگی خواهد افتاد، اگر این دندان در ۴ الی ۵ سالگی پوسیده شده و یا به عصب رسیده باشد لزوما باید درمان ریشه و عصب کشی انجام شود، زیرا طبق مثالی که گفته شد در این فاصله که تقریبا ۸ سال است استخوان ناحیه ی مورد نظر فرصت دارد که جمع شود و این اتفاق مطلوبی برای فرد نخواهد بود.

دکتر آذر اصلان مقدم در مطب

سوالات متداول در حوزه درمان ریشه

آیا بعداز درمان ریشه همیشه نیاز به گذاشتن روکش است؟

خیر، بسته به ساختار باقیمانده دندان در صورت لزوم از روکش استفاده می شود. بنابراین اگر ساختار دندان تا حد مطلوبی دست نخورده باشد، به جای روکش از بازسازی کامل تاج دندان استفاده می شود

چه عواملی تعیین می کند برای درمان ریشه به متخصص درمان ریشه مراجعه شود و یا دندانپزشک عمومی؟

بسیاری از دندانپزشکان عمومی خود ترجیح می دهند برخی از درمان های ریشه دندان را به متخصصین این حوزه واگزار کنند. و یا دندان هایی که به مراتب نیاز به درمان های پیچیده تری دارد را متخصصین درمان ریشه ترجیح می دهند انجام دهند.

آیا دندانی که ریشه اش عفونت کرده باید کشیده شود؟ یا درمان ریشه انجام شود؟

عفونت ریشه دندان در اکثر مواقع با درمان ریشه برطرف مى شود. متخصص درمان ریشه، با درمان قسمت های اسیب دیده، دندان را حفظ خواهد کرد.

دندانی که تنها به خوردن شیرینی حساس است نشان از عصب کشی است یا خیر؟

اگر دندان نسبت به سرما و گرما یا خوردن شیرینی حساسیت دارد، دچار پوسیدگی شده و باید زودتر نسبت به ترمیم دندان اقدام نمایید

منابع

www.nhs.uk

www.aae.org

جراحی و درمان های دندانپزشکی

دکتر آذر اصلانی مقدمAuthor posts

دکتر آذر اصلانی مقدم

متخصص عصب کشی (متخصص اندو یا روت کانال تراپی یا درمان ریشه) و دکترای تخصصی در رشته اندودانتیکس هستم. استفاده از تکنولوژی پیشرفته و مواد دندانپزشکی با کیفیت، دانش و تجربه سالها فعالیت، باعث اطمینان بخشی به بیماران از لحاظ تجربه درمانی متفاوت می باشد. درتلاشم از طریق وب سایتم به شما کمک کنم. حتما سوالات خود را در قسمت دیدگاه یا بخش مشاوره دندانپزشکی سایت از من بپرسید.

۸ دیدگاه

  • با عرض سلام و خسته نباشید
    حدود پنج ماه پیش لثه بین دندانهای ۶ و ۷ فک پایین و سمت چپ متورم شد، به خاطر شیوع بیماری کرونا به دندانپزشکی نرفتم. یه مدت با سمت چپ دهان غذا نخوردم، تورم از بین رفت. اما غذا خوردن و نخ دندان باعث تورم مجدد لثه می شد. تا اینکه اتفاقی متوجه شدم دندان ۶ با دست زدن کمی حرکت می کنه و انگار لقه . ضمن اینکه دست زدن و تکان دادن دندان ۶ باعث درد می شد. دندان ۷ هیچ عارضه ظاهری ندارد و کاملا سالم است. رفتم دکتر، گفت باید عکس رادیولوژی گرفته شود. عکس نشان داد که ریشه دندانهای ۶ و ۷ آبسه کرده، در واقع در انتهای ریشه دندان ۷ (بسمت دندان عقل) و همچنین انتهای ریشه دندان ۶ (بسمت دندان ۵) یک ضایعه با حاشیه و مرز مشخص دایره ای دیده می شود! دکتر گفت عکس CT باید گرفته شود. عکس CT متاسفانه نشان داد که ضایعه بزرگتر از آن چیزی است که در عکس رادیولوژی دیده می شود و زیر ریشه دندانهای ۶ و ۷ و حتی بخشی از فک را هم درگیر کرده، البته ضایعه انبساط و بیرون زدگی ندارد و فقط گسترش طولی دارد. معرفی شدم پیش یک جراح فک و صورت، فرمودند دندانهای ۶ و ۷ باید کشیده شوند و زیر آنها کاملا تخلیه شود.
    خانم دکتر ضمن تشکر از سایت بسیار خوب شما و اینکه به سوالات بیماران پاسخ می دهید سوالم اینه آیا غیر از کشیدن دندانها راه حلی وجود دارد؟ میشه دندانها را بطریقی حفظ کرد؟ دندانهای بالایی سالم هستند و جای خالی در فک پایین بنده را نگران میکنه. عصب کشی دندانهای ۶ و ۷ یا جراحی ریشه موثر هستند؟ به غیر از کشیدن دندانها چکار باید کرد؟ علاقه ای به کاشت ایمپلنت ندارم و معلوم نیست می شود ایمپلنت کاشت یا نه؟ ای کاش می شد عکسهای CT را برای شما ارسال نماییم. ممنون می شوم به سوالاتم جواب بدهید. سپاسگزارم.

    • سلام به شما، ضایعه یا کیست انتهای ریشه در اکثر مواقع بدلیل دندانی پیش میاد و با انجام درمان ریشه یا درمان مجدد ریشه، مشکل برطرف میشه. بهتر بود به متخصص درمان ریشه برای اظهار نظر مراجعه میکردین. رادیوگرافیتون رو برای اظهارنظر دقیق تر برای ما ارسال کنید.

  • دندان که مدت زیادی حساس شده و موقع جویدن غذا اذیت میشیم و اینکه خیلی کم با خوردن غذاهای خیلی سرد و گرم تیر میکشه
    اما با قرقره کردن آب نمک مرتب درد تقریبا از بین رفته آیا مشکل دندان رفع شده؟ آب نمک تاثیری در درمان ریشه دندان داره؟
    و اینکه اگر تاثیری در درمان نداره میتونه الان که کرونا هست موقتا روش خوبی باشه و از پیشروی مشکل دندان جلوگیری میکنه؟

    • سلام به شما. آب نمک برای لثه ها خوب هست. البته که برای کرونا هم خوبه:) ولی ربطی به جلوگیری از پوسیدگی نداره.

    • با سلام
      نگهداری از دندان شیری بسیار مهم است و ممکن است در نبود دندان شیری زودتر از موعد، استخوان ها منقبض شوند. حتما توصیه می شود به دندان پزشک مراجعه کرده و جهت درمان ریشه و ترمیم دندان سریعا اقدام نمایید.

    • سلام به شما. این نشانه این هست که پوسیدگی جزیی در دندان هست. تا پوسیدگی عمیق تر نشده جهت ترمیم دندان مراجعه کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

3 + سه =