لاکسیشن دندان: حوادثی که موجب لقی دندان می شود

لاکسیشن : آموزش ویژه دندانپزشکان: توضیحات کامل دکتر آذر اصلانی مقدم اندودنتیست (متخصص روت کانال تراپی) در مورد حوادث لاکسیشن دندان (luxation trauma) یا حوادثی که منجر به لقی دندان می شود. هدف این است که کارهایی که باید به صورت یک، دو سه برای بیمارانی که دچار لاکسیشن شده اند، انجام دهیم را مرور کنیم.

مطالعه بیشتر: درد دندان چیست؟
دکتر آذر اصلانی
دکتر آذر اصلانی

سلام به شما. اصلانی مقدم هستم، متخصص روت کانال تراپی (درمان ریشه دندان).

در ویدیو قبلی در مورد حوادث تروماتیک دندان صحبت کردیم و در مورد شکستگی های تاج دندان و ریشه دندان صحبت شد. و امروز در خصوص حوادث اکسیشن دندان (luxation trauma) یا حوادثی که منجر به لقی دندان می شود.

مطالعه بیشتر: کیست دندان چیست؟ علائم و روش درمان

 

حوادث لاکسیشن دندان

در این جلسه قصد دارم در مورد حوادث luxation دندان یا حوادثی که منجربه لقی دندان می شود صحبت کنیم.

  • اصولاً ضربه های تروماتیک دندان مواردی نیستند که به صورت روزمره با آنها در مطب مواجه باشیم
  • در نتیجه شاید در آن لحظه تصمیم گیری در مورد اینکه چه اقداماتی باید برای بیمار انجام شود مشکل باشد
  • هدف آن است که مواردی که باید برای بیماران luxation انجام شود به صورت ۱ ۲ ۳ مرور کنیم.

مطالعه بیشتر: با دندان بیرون آمده کودک چه باید کرد؟

لاکسیشن
لاکسیشن

ضربه لاکسیشن

خفیف ترین ضربه luxation وقتی است که بیمار دچار کانکاشن شده است. یعنی ناراحتی بیمار فقط حساسیت در دق است. در این موارد، اکلوژن بیمار باید اجاست شود. در بیمارانی که دچار ضربه های دندانی شده اند – حتی اگر ضربه های وارد شده خفیف باشد – فالوآپ بسیار مهم است.

در ویکی پدیا بخوانید: دندان انسان

بیمار باید بعد از هفته سوم و همچنین ماه سوم ششم و دوازدهم برای معاینه تکمیلی دندان مراجعه نماید. چون در مورد حوادث تروماتیک، اتفاقاتی که در آینده خواهد افتاد قابل پیش بینی نمی باشد. هرچه روند طی شده ی دندان زودتر تشخیص داده شود، طرح درمان آسان تر و بهتری را می توان برای بیمار پیشنهاد نمود و می توان درمانی را برای بیما انتخاب کرد که پروگنوز بالاتری دارد.

subluxation

 بعدازاین حالت وقتی است که بیمار دچار subluxation شده یعنی علاوه بر این‌که به درد حساس هست خونریزی در ناحیه لثه هم مشاهده می‌شود (pain to percussion+ sulcular bleeding). در این بیماری که من کیس ساب لاکسیشن گذاشتم همین‌طور که می‌بینید چون تعداد دندان‌هایی که درگیر شده بوده زیاد بوده ما یک splint از نوع fiber-splint انجام دادیم. آن زمان سال ۸۴ یا ۸۵ بود که ما این کیس را انجام دادیم و خیلی پست‌های fiber باب شده بودند خصوصاً FRC خیلی با آن‌ها انجام می‌شد؛ و این مانور هم در مورد این‌ها داده می‌شد که برای splint هم می‌شود از آن‌ها استفاده کرد و ما این کیس را با فایبرها انجام دادیم. ولی خوب بدی که این‌ها دارند این است که مثل سیم نیستند که حالا سیم اگر آلوده شود نگرانی در ارتباط با آن وجود ندارد؛ و این‌ها خوب یک‌کم هندلینگ کار را در شرایط جلسه اورژانس سخت می‌کند. درنتیجه خیلی یوزر فرندلی برای اینکه splint با آن‌ها انجام شود شاید نباشند.

lateral & extrusive luxation

حالت برخی از لاکسیشن ها وقتی است که دندان دچار lateral & extrusive luxation شده باشد. حالت lateral luxation وقتی است که دندان به‌هرحال به یک سمتی متمایل شده است و extrusive luxation وقتی است که دندان از جای خود بیرون آمده است. این بیمار ما همان‌طور که می‌بینید دچار extrusive luxation شده یعنی دندان‌ها از جای خود خارج‌شده ولی خوب splint هم که برای بیمار توسط همکار دیگری انجام‌شده splint نامناسبی است از این لحاظ که خوب دو تا دندانی که هر دو تا دچار مشکل شدند به همدیگر متصل شدند بدون اینکه این دندان‌ها در پوزیشن مناسبی قرارگرفته باشند بدون اینکه دندان‌هایی که شرایط ثابتی دارند در اصل پایه شوند برای این دندان‌ها؛ که این splint لزوماً باید تعویض شود. همان‌طور که در اسلاید بعدی می‌بینید splint عوض‌شده و دندان‌ها در سر جای پوزیشن اصلی خود قرار گرفتند؛ و چون اپکس بسته‌شده بوده و دندان مدت زیادی در شرایط splint نامناسب بوده روت کانال تراپی برای آن‌ها انجام‌شده و دندان‌ها حفظ‌شده‌اند.

intrusion

مخرب‌ترین نوع ضربه‌ها وقتی است که دندان دچار intrusion شده یعنی در اثر ضربه داخل استخوان alveolar واردشده که خب این باعث می‌شود که خیلی ضربه شدیدی به الیاف پریودنتال که در اطراف دندان وجود دارند وارد شود و احتمال اینکه این دندان دچار انکلوز (ankylosis) شود افزایش پیدا می‌کند. علاوه بر اینکه احتمال انکلوز در این دندان‌ها بالا هست طبیعتاً احتمال نکروز پالپ (pulp necrosis) هم در این دندان‌ها خیلی بالا هست. کاری که باید انجام شود این است که دندان را انگار که می‌خواهیم بکشیم از موقعیت خودش (از ساکتی که در آن قفل‌شده است) خارج کنیم به پوزیشن اصلی آن برگردانیم و بعد دندان را splint کنیم؛ یعنی در اصل یک repositioning به‌صورت اکسترکشن باید انجام بشود. در این بیمار می‌بینیم که دندان علاوه بر اینکه دچار intrusion شده دچار شکستگی انتهای ریشه نیز شده و حالا این شکستگی انتهای ریشه خیلی برای ما ناراحت‌کننده نیست. ولی خوب بیمار برای درمان مراجعه نکرده و وقتی برای فالو آپ آمده دندان علاوه بر اینکه دچار نکروز شده و این نکروز در خط شکستگی مشخص می‌شود دچار انکلوزیس هم در ناحیه سرویکال شده.

avulsion

آخرین حالت درمان‌های لاکسیشن وقتی است که دندان دچار avulsion می‌شود یعنی از حفره دهان بیرون می‌افتد. معمولاً در این شرایط به‌هرحال بیمارها به‌طور مستقیم یا باواسطه دندان‌پزشک خود را پیدا می‌کنند و از ایشان کمک می‌خواهند و در حالی هنوز که در محیطی هستند که این اتفاق افتاده. طبیعتاً اولین چیزی که باید از آن‌ها بخواهیم این است که دندان را در هر شرایطی پیدا بکنند و اگر آلوده به مثلاً خاک شده یا چیزی دور دندان یا دور ریشه چسبیده درحالی‌که تاج دندان را گرفتند ناحیه ریشه دندان را در آب روان بشویند و در یک مدیایی که در دسترس دارند خوب بهترین حالت شیر است به مطب دندان‌پزشکی منتقل کنند. می‌توانند دندان را داخل بزاق دهان بیمار هم بگذارند؛ و ببرند که آن‌هم محیط مناسبی است. حالا در بچه‌ها خیلی نمی‌شود به آن‌ها توصیه کرد که دندان را دردهان بگذارید و بیاورید چون به‌هرحال بچه‌ای که این اتفاق برایش افتاده احتمال دارد دندان را قورت بدهد.

بعد از avulsion چه کاری انجام دهیم؟

 وقتی بیمار به مطب رسید اولین بررسی که انجام می‌دهیم این است که ساکت دندان را موردبررسی قرار می‌دهیم که آیا این ساکت دچار شکستگی alveolar شده یا نه شرایط ریشه را بررسی می‌کنیم، شرایط میزان بسته شدن اپکس دندان را بررسی می‌کنیم و بعدازاینکه حفره ساکت را شستشو دادیم اگر لخته خونی ماژوری در آن ناحیه تشکیل‌شده بود آن را خارج می‌کنیم به صورتی که دیواره‌های ساکت را تحت تأثیر قرار ندهیم و دندان را در ناحیه خود قرار می‌دهیم و splint می‌کنیم بعد اگر بافت نرم بیمار هم مثلاً اگر لب دچار پارگی شده بهتر است حتماً ارجاع شود برای اینکه تا آن ناحیه به‌دقت بخیه شود.

درمان های کناری avulsion چیست؟

درمان‌های کناری که باید انجام دهیم این است که به بیمار تتراسایکلین (tetracycline) بدهیم. حتماً کنترل کنیم که آیا واکسن کزاز زده یا نه و یک دهان‌شویه کلرهگزیدین (chlorhexidine) به بیمار بدهیم. کلاً در حوادث تروماتیک و لاکسیشن چیزی که خیلی اهمیت دارد این است که به بیمار بگوییم درست است که خیلی برای او شاید ناراحت‌کننده باشد تمیز کردن آن ناحیه دردناک باشد. ولی برای اینکه آن دندان در محل خود حفظ شود انجام این کارها ضروری است؛ یعنی با یک مسواک سافت، با انگشت هر جور شده باید دندان‌ها تمیز شود و هیچ عذری را از بیمار دراین‌ارتباط نپذیریم.

 پس در موارد avulsion در جلسه اورژانس هدف ما حفظ بقای الیاف پریودنتال است درصورتی‌که این امکان وجود داشته باشد به چه معنی؟ به این معنی که زمانی که گذشته از اینکه دندان دچار ضربه شده تا به ما رسیده لااقل زیر یک ساعت باشد. ولی اگر این زمان به چندین ساعت کشیده باشد دیگر ما مطمئناً امیدی به این‌که الیاف پریودنتال وایتال باشند نخواهیم داشت.

 در این کیسی که من گذاشتم برای شما همین‌طور که می‌بینید تعداد زیادی از دندان‌های مندیبل (mandibular) دچار avulsion شدند بیمار به اورژانس بیمارستان مراجعه کرده بوده و طبیعتاً امکاناتی که در اورژانس بیمارستان بوده این بوده که splint به این شکلی که می‌بینید برای دندان‌های مندیبل انجام‌شده خوب اولین ایرادی که این splint حتماً ً به آن وارد هست این است که بیمار نمی‌تواند بهداشت آن ناحیه را رعایت کند و عدم رعایت بهداشت یعنی اینکه لثه آن ناحیه ملتهب می‌شود؛ و آن انتظاری که ما از آن داریم که این هست که دندان را در سر جای خود سفت نگه دارد را نخواهیم داشت. دوم اینکه این splint یک rigid splint است که امکان هر حرکت فیزیولوژیک را از دندان می‌گیرد؛ و احتمال انکلوز را در دندان بالا می‌برد.

من می‌خواهم توی چند دقیقه آینده همه انرژی خود را روی این موضوع بگذارم که:

چطور باید splint درست برای دندان انجام بدهیم؟

چون اگر splint به‌صورت نادرست انجام شود شانس حرکت و قدرت حرکت را در ساکت از آن می‌گیریم و در اصل‌داریم الیاف پرودنتال را از بین می‌بریم؛ و اگر splint نداشته باشد خیلی بهتر است تا اینکه splint نادرست داشته باشد. خوب حالا این کلمه فیزیولوژیک (physiologic) که من تکرار می‌کنم در splint چه معنی می‌تواند داشته باشد؟ این است که ما از سیمی استفاده کنیم که این سیم امکان حرکت را داخل ساکت به دندان می‌دهد و این سیم یک سیم stainless steel خواهد بود و Ni-Ti نیست چون همان‌طور که می‌دانید سیم‌های Ni-Ti سیم‌های مموی هستند و به حالت اول برمی‌گردند یعنی انگار به دندان نیروی ارتودنسی وارد می‌کنند. درحالی‌که ما اصلاً نمی‌خواهیم این اتفاق بیفتد.

سیم stainless steel

پس باید یک سیم stainless steel باشد که قبل از اینکه این سیم را روی دندان باند کنیم حتماً باید به شکل قوس دندانی دربیاوریم؛ یعنی با استفاده از پلایر هایی که داریم تمام بندهای لازم را به سیم بدهیم و adapt کنیم به قوس دندانی و بعد روی دندان قرار دهیم و باند کنیم. اگر این کار را انجام ندهیم و وقتی‌که سیم را روی دندان قراردادیم بخواهیم با نیروی انگشت سیم را به دندان متصل کنیم و بعد باندش کنیم طبیعتاً این سیم تمایل دارد که به‌جای اول خود برگردد و دوباره دارد به دندان نیروی ارتودنسی وارد می‌کند. پس سیم انتخابی ما یک سیم steel stainless است؛ که قبل از اینکه روی دندان باندش کنیم کاملاً با قوس دندانی adapt کردیم؛ و اندازه این سیم، سیم ۰۱۶ یا معادل همان ۰.۴ خودمان خواهد بود؛ که این سیم امکان حرکات فیزیولوژیک را به دندان خواهد داد.

splint

 تعداد دندان‌هایی که زیر splint می‌روند معمولاً یک یا دو دندان برای دندان‌هایی است که دچار لاکسیشن شده باشند. چون شاید بعضی وقت‌ها یک‌دندان دچار مشکل نشده است. چند تا دندان دچار مشکل شده باشد؛ که آخرین دندانی که در splint قرار می‌گیرد یک یا دو دندان برای آخرین دندانی است که دچار لاکسیشن شده است.

 Etching انجام می‌دهیم البته در محیط کاملاً ایزوله پس بهتر است که حتماً از دهان بازکن استفاده کنیم البته اگر که لب دچار مشکلی نشده باشد بعد باندینگ را انجام می‌دهیم کامپوزیت روی دندان‌ها قرار می‌دهیم. سیم روی آن می‌گذاریم ولی دندانی که دچار ضربه شده آخرین دندانی است که در splint ما قرار می‌گیرد. به خاطر اینکه ما می‌خواهیم کمترین نیرو در هنگام splint کردن به آن دندان وارد شود. تأکید می‌کنم موقع splint کردن هیچ نیرویی به سیم برای اینکه adapt بشود به دندان وارد نمی‌کنیم و قبل از متصل کردن سیم به دندان ما آن را کاملاً با قوس دندانی توسط پلایر هایی که داریم adapt کردیم.

کیس avulsion

 این بیماری که من برای کیس avulsion برای شما گذاشتم بعد از ۱۰ سال هنوز دندان‌ها دردهان حفظ‌شده بود. در بررسی‌هایی که ما روی دندانی که دچار avulsion شده انجام دادیم و بستگی به این‌که چه مدت‌زمانی گذشته بوده تا به ما رسیده تصمیم می‌گیریم که آیا این دندان احتیاج به روت کانال دارد یا نه؟ که باز این خیلی تحت تأثیر قرار می‌گیرد از اینکه آیا اپکس دندان باز هست یا نه و احتمال revascularization وجود دارد در این دندان یا نه. اگر تصمیم ما بر این بود که دندان باید روت کانال شود جلسه اول روت کانال تراپی را بعدازاینکه splint را انجام دادیم شروع می‌کنیم که خوب یک

 ۲ therapy short term  ca (OH) احتیاج هست حالا می‌خواهیم بدانیم که چه اتفاقات طولانی‌مدتی امکان دارد در مورد دندانی که دچار حوادث تروماتیک و لاکسیشن شده است بیفتد. اولین اتفاق این هست که دندان دچار تحلیل شود یا دچار انکلوز شود که البته انکلوز وقتی است که بیشتر از ۲۰ درصد سطح ریشه دچار آسیب شده بوده یا تحت تأثیر قرارگرفته بوده.

calcification

خیلی موارد در طولانی‌مدت دندان دچار calcification یا انسداد کانال می‌شود و در بعضی از موارد هم دچار نکلوز می‌شود. اگر دندان دچار تحلیل داخلی شود. به‌هرحال علاوه بر اینکه history of trauma شاید وجود داشته باشد شاید تراش‌های ترمیمی و یا pulpotomy هم باعث این اتفاق در دندان شود. در مورد بیماری هم که دچار تحلیل ناحیه سرویکال می‌شود علاوه بر اینکه امکان دارد که تروما باعث آن شود بعد از درمان ارتودنسی یا بعد جراحی‌های ارتوپناتیک یا درمان‌های پریودنتال و یا بلیچینگ هم این اتفاق ممکن است بیفتد.

می‌دانید که در cervical root resorption تا زمانی که پالپ درگیر نشده باشد در تست‌های وایتالیتی پالپ زنده است و حالت آخر تحلیل خارجی ریشه است که البته اگر این تحلیل خارجی ریشه در ناحیه اپیکال باشد معمولاً دارد به ما هشدار می‌دهد که با یک‌دندان nonvital مواجه هستیم.

حرف آخر

 این کلیاتی بود که من دوست داشتم در مورد حوادث تروماتیک و لاکسیشن با شما در میان بگذاریم. بحث در مورد این موضوع خیلی مفصل هست که هرکدام از حالت‌ها خودش کلی شرایط و ساب گروه‌های خودش را دارد. ولی خوب این‌یک کلیاتی بود که به‌هرحال لازم است که هرچند وقت یک‌بار ما در مورد این حوادث تروماتیک یک ریویویی بکنیم تا در  ذهن ما باشد و چون هیچ‌وقت خبر نمی‌کند مریض بعدی که داریم چه مشکلاتی ممکن است داشته باشد؛ و شاید این مریض بعدی ما فردی باشد که خیلی مستأصل است. خصوصاً می‌دانید پدر و مادرها در مورد بچه‌هایشان که دچار این حوادث می‌شوند خیلی مضطرب هستند.

طبیعتاً ما باید به بیمار خود این آرامش قلب را بدهیم اطمینان خاطر را بدهیم که ما نهایت سعی‌مان این است که بهترین درمان و آکادمیک ترین درمان برای آن‌ها انجام شود ولی در مورد بیمارانی که دچار ضربه دندانی شده‌اند ما باید به بیمار بگوییم که اگر ما بتوانیم این بیماری که فرضاً در ۷ یا ۸ سالگی هست دندان را در حدی حفظ کنیم که این دندان تا ۱۸ سالگی همراه بیمار باشد این در اصل یک درمان موفق به‌حساب می‌آید؛ یعنی ما بیمار را به‌جایی برسانیم که حالا امکان اینکه بتواند درمان‌های جایگزین برایش انجام شود وجود دارد. خیلی دوست دارم بتوانم به سؤالات ریزتر و دقیق‌تر شما در مورد حوادث لاکسیشن جواب بدهم. با ما در ارتباط باشید.  ممنون از توجه شما خیلی ممنون که وقت گذاشتید.

مشکلات دهان و دندان

بیماری دندانمشکلات دندان

دکتر آذر اصلانی مقدمAuthor posts

دکتر آذر اصلانی مقدم

متخصص عصب کشی (متخصص اندو یا روت کانال تراپی یا درمان ریشه) هستم. درتلاشم از طریق وب سایتم به شما کمک کنم. حتما سوالات خود را در قسمت دیدگاه یا بخش مشاوره دندانپزشکی سایت از من بپرسید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *