همه چیز در مورد دهان شویه ها

اگر به یکی از داروخانه‌های سطح شهر، سری بزنید انواع و اقسام دهان شویه‌ ها را خواهید یافت که ممکن است در انتخاب یک دهانشویه مناسب سردرگم شوید. برخی از آنها حس طراوت و تازگی به دهانتان می‌بخشند و باعث از بین بردن بوی بد دهان می شوند. برخی دیگر نیز به دلیل داشتن ماده «فلوراید» می‌توانند از پوسیدگی دندان‌ها جلوگیری کرده و پوسیدگی‌ های اولیه دندان را ترمیم کنند. اگرچه دهانشویه‌ها هرگز جای مسواک زدن و نخ دندان کشیدن را نمیگیرند اما دندان‌ پزشکان استفاده از دهانشویه ها را برای کامل شدن بهداشت دهان و دندان‌ توصیه می‌کنند.

مصرف دهانشویه

در ویدیو یی که در قسمت پایین برای شما عزیزان بارگذاری شده است ، خانم دکتر آذر اصلانی مقدم توضیحات کامل، جامع و دقیقی در رابطه با دهان شویه ها برای شما همراهان عزیز ارائه داده اند که به طور حتم برای بهداشت دهان و دندان خود لازم است که این ویس را گوش دهید.

دهان شویه مناسب

دهان شویه دندان های شما را تمیز نمی‌کند و دهان شویه جایگزین مسواک زدن و نخ دندان کشیدن نمی باشد. CPC  موجود در دهان شویه ها که در خیلی دیگر از محصولات بهداشتی وجود دارد، به سطح باکتری ها می چسبد و باعث انهدام باکتری می شود. در نتیجه مانع از اتصال باکتری به سطح دندان می شود. فلوراید موجود در دهان شویه پلاک دندانی را از بین نمی برد؛ بلکه دندان را در برابر اسیدهای تولید شده توسط باکتری‌ها محافظت می‌کند. پس ابتدا با مسواک زدن و نخ دندان کشیدن سطوح دندانی تمیز و عاری از پلاک دندانی می شود. سپس فلوراید موجود در دهان شویه سطوح مینایی دندان را با رساندن فلوراید به مینای دندان، تقویت می کند. در نتیجه مانع شروع پوسیدگی می شود و حتی می تواند روند پوسیدگی را در پوسیدگی های اولیه متوقف کند. خصوصاٌ در افرادی که پوسیدگی فعال دارند و در سال بیش از یک یا دو سطح پوسیدگی در دندان هایشان ایجاد می شود و یا بیمارانی که در حال ارتودنسی هستند و براکت روی دندان هایشان قرار دارد، حتماٌ باید دهان شویه فلوراید را به سیستم بهداشت دهان و دندان هایشان اضافه کنند.

دهانشویه مناسب

دهان شویه فلوراید برای کودکان زیر 6 سال توصیه نمی شود. چون احتمال قورت دادن دهان شویه در بچه های زیر 6 سال زیاد است و می تواند روی روند تشکیل دندان های دائمی اثر بگذارد. دهان شویه فلوراید خصوصاً در کشورهای توسعه نیافته، که آب آشامیدنی فلوراید ندارد، می تواند نقش موثری در جلوگیری از شروع پوسیدگی در دندان ها داشته باشد. بعد از استفاده دهان شویه فلوراید از خوردن و نوشیدن و سیگار کشیدن اجتناب کنید، تا فلوراید به مدت زمان کافی در تماس با دندان های شما قرار گیرد.

انواع دهان شویه ها

دهان شویه های در چند دسته متفاوت تقسیم می شود. در ادامه شما را با انوع آنها آشنا خواهیم کرد. همچنین توضیح خواهیم داد که کدام دهانشویه برای مصرف روانه مناسب تر است.

1-دهانشویه های آنتی سپتیک ضدعفونی کننده

این دسته از دهانشویه ها باعث کاهش تعداد میکروارگانیسم ها در حفره دهان می شوند. به عنوان مثال این نوع برای افرادی استفاده می شود که دچار بیماری لثه بوده و یا در حفره دهان جراحی انجام داده اند و نمی توانند به طور موقت بهداشت دهان و دندان خود را به طور ایده آل رعایت کنند. مثال در این مورد:

دهانشویه کلر هگزیدین

دهانشویه کلر هگزیدین که ممکن است برای بسیاری از شما نام آن آشنا باشد. این دهانشویه ها ضد باکتری، ضد ویروس و ضد قارچ بوده و مانع تشکیل پلاک دندانی می شود. پلاک دندانی عامل شروع کننده پوسیدگی های دندانی است و همچنین عامل ایجاد التهاب در لثه ها می باشد و در غلظت 0.12% و 0.2% وجود دارد. طول مدتی که از این دهانشویه استفاده می شود نباید بیش از ده روز باشد و همانطور که کمی قبل اشاره کردیم، بیشتر در بیمارانی استفاده می شود که جراحی لثه و جراحی دندان عقل انجام داده اند و به طور موقت برای برای یک هفته الی ده روز نمی توانند دهان خود را به خوبی شستشو دهند. علت اینکه این دهانشویه نیابد بیش از ده روز مورد استفاده قرار گیرد این است که مصرف بیش از اندازه آن موجب تغییر رنگ دندانی و ترمیم های دندانی نیز می شود.

دهانشویه هیدروژن پروکسید

این نوع از دهانشویه های ضدعفونی کننده در غلظت 1.5% موجود هستند.

بتادین

اگر در دوران کرونا به یک دندانپزشکی مراجعه کنید، به احتمال بالا نوع رقیق شده آن را به شما می دهند که قبل از شروع کار قرقره نمائید که هم اثر ضدباکتری و هم ضد قارچ و ویروس دارد.

2-دهانشویه های فلوراید

این دسته از مزایای بسیاری برخوردار هستند و در بیمارانی استفاده می شود که از لحاظ پوسیدگی دندانی در گروه high risk قرار می گیرند. بیماران های ریسک افرادی هستند که در سال بیش از یک پوسیدگی فعال در دندان هایشان ایجاد می شود.

نحوه استفاده از فلوراید

مهم ترین نوع دهانشویه ها، فلوراید ها هستند که مصرف روزانه آنها بسیار مهم و تاثیر گذار می باشد. نحوه مصرف آنها به این صورت است که پس از استفاده از نخ دندان و مسواک، دهانشویه فلوراید را یک دقیقه در دهان خود قرقره کنید و بعد از آن حتی مصرف آب هم ممنوع است تا زمانی که محتوای فلوراید داخل دهان شویه به سطح دندان های شما جذب شود. دهانشویه های فلوراید در دو نوع بدون الکل و حاوی الکل موجود هستند و شما باید هنگام خرید دقت کنید که نسخه بدون الکل آن را خریداری نمائید، زیرا الکل در حفره دهان ریسک احتمال ابتلا به سرطان را افزایش می دهد و همینطور باعث خشکی دهان می شود.

همچنین دهانشویه فلوراید بسته به غلظت آن، در دو نوع تولید می شود که یکی از آنها به صورتی است که می توانید به صورت هفتگی از آن استفاده کنید و دیگری را به صورت روزانه نیز می توان استفاده کرد. با توجه به اهمیتی که مصرف فلوراید دارد، در نتیجه هنگام خریداری خمیر دندان هم باید دقت کنید تا خمیر دندانی را انتخاب کنید که بین 1000 تا 1500 ppm فلوراید داشته باشد. علاوه بر این، این نکته را فراموش نکنید که پس از مسواک زدن نباید خمیر دندان موجود در دهان را خارج کنید و نباید دهانتان را با آب شستشو دهید. چراکه فلوراید موجود در خمیر دندان دیگرفرصتی برای جذب شدن بر مینای دندان شما را نخواهد داشت.

3-دهان شویه های ضد التهابی و تسکین دهنده درد

دهان شویه های ضد التهابی باعث کاهش علائم درد و التهاب در حفره دهان می شوند. برای مثال این دهانشویه ها برای افرادی مناسب است که آفت های دهانی دارند (مانند دهان شویه بنزیدامین)

4-دهانشویه با اثر لوبریکیشن

در این دسته از دهان شویه ها، همانطور که از نام آن پیداست عملکردی با اثر لوبریکیشن یا روانسازی دارند. برای درک بهتر، مثلا در افرادی که بیماری خشکی دهان دارند، این دهانشویه یک اثر روان کنندگی ایجاد می کند و باعث ایجاد تحمل بهتر مشکل خشکی دهان بیماران می شود (مانند محصولات بزاق مصنوعی و یا بی کربنات)

انواع دهان شویه

دهان شویه های متفاوت برای اهداف مختلفی تهیه می شوند. برخی از انواع دهان شویه ها عبارتند از:

1- دهان شویه های با اثر زیبایی

  • دهانشویه هایی که زیبایی یا تزئینی نام می گیرند،
  • اثری موقت روی بوی بد دهان داشته و طعم خوشایند ایجاد می کنند
  • ولی هیچ تأثیر شیمیایی یا بیولوژیکی ورای این اثرات موقت ندارند.
  • در اصل اگر یک محصول نمی تواند باکتری هایی که باعث بوی بد دهان می شوند را از بین ببرد، پس در اصل فقط اثر تزئینی دارد.

2- دهان شویه های با اثر درمانی

دهانشویه های درمانی، حاوی عناصر فعالی هستند که شرایطی مثل:

  • التهاب لثه
  •  کنترل پلاک دندان
  • پوسیدگی دندان

را کنترل می کنند و یا کاهش می دهند.

عناصر فعال در دهانشویه های درمانی

  • Cetylpyridinium chloride یا CPC
  • کلر هگزیدین
  • روغن های لازم
  • فلوراید
  • پراکسید.

ستیل پریدینیوم کلراید يا CPC موجود در دهانشويه ها در خيلى ديگر از محصولات بهداشتى وجود دارد. اين ماده به سطح باكترى مى چسبد و باعث انهدام باكترى مى شود. درنتيجه مانع از اتصال باكترى به سطح دندان مى شود و باعث کاهش بوی بد دهان شود. کلر هگزیدین موجود در دهان شویه به کنترل پلاک دندانی و کنترل التهاب لثه کمک می کنند. معمولاً دهان شویه کلر هگزیدین نیاز به نسخه دکتر دارد ولی دیگر دهان شویه ها در داروخانه به صورت OTC عرضه می شود. فلوراید ماده ای اثبات شده در جلوگیری از پوسیدگی دندان می باشد. پراکسید نقش سفیدکنندگی دارد.

کاربردهای دهان شویه 

در ادامه شما را با کاربردهای دهان شویه ها آشنا خواهیم کرد:

دهان شویه و بوی بد دهان

عامل اصلی بوی بد دهان ترکیبات سولفوری هستند که منشأ مختلفی دارند. مثل باقیمانده غذا، پلاک دندانی و باکتری هایی که در ارتباط با بیماری های دهان هستند. دهانشویه های cosmetic یا تزیینی به طور موقت جلوی بوی بد دهان را می گیرند ولی باعث از بین رفتن باکتری ها و یا ترکیبات سولفور نمی شوند. ولی دهانشویه هایی که ترکیبات درمانی مثل آنتی باکتری ها دارند در کنترل طولانی مدت بوی بد دهان موثرند. مواد ضدباکتریایی در فرمول دهان شویه ها شامل کلرهگزیدین، کلرین دیوکسید، ستیل پریدنیوم کلراید و روغن های لازم (اکالیپتول، منتول، تیمول و متیل سالیسیلات) می باشد.  اگرچه نشان داده شده است که دهانشویه های کلرهگزیدین باعث کاهش بوی بد دهان می شوند ولی اگر بیش از دو هفته استفاده شوند، به مقدار قابل توجهی هم تغییر رنگ دندانی ایجاد می کنند.

 دهانشویه و التهاب لثه

ترکیبات آنتی باکتریال موجود در دهان شویه مثل ستیل پرییدینیوم، کلر هگزیدین و روغن های لازم در کاهش پلاک دندانی و التهاب لثه موثر هستند. البته وقتی به همراه مسواک زدن روزانه و نخ دندان کشیدن استفاده شوند. ولی در عین حال ستیل پریدینیوم و کلرهگزیدین می توانند باعث تغییر رنگ دندان، زبان و ترمیم ها شوند. به همین دلیل توصیه می شود دهانشویه های حاوی ستیل پریدینیوم و کلرهگزیدین به مدت محدود 10 – 7 روز استفاده شوند.

 دهان شویه و پوسیدگی دندانی

یون فلوراید موجود در دهانشويه فلورايد، دندان را در برابر اسيدهاى توليد شده توسط پلاك دندانى محافظت مى كند. همچنين باعث رمینرال شدن (remineralization) دندان می شود. تحقیقات سیستماتیک نشان داده است که استفاده از دهان شویه فلوراید خصوصا در كشورهاى توسعه نيافته كه آب آشاميدنى فلورايد ندارد، ميتواند نقش موثرى در جلوگيرى از شروع پوسيدگى در دندانها داشته باشد.

بدانيد كه دهانشويه، دندانهاى شما را تميز نمى كند و نمى تواند جايگزين مسواك زدن و نخ دندان كشيدن باشد. فلورايد موجود در دهانشويه، پلاك دندانى را از بين نمى برد. پس ابتدا بايد با مسواك و نخ دندان كشيدن، سطوح دندانى تميز و عارى از پلاك دندانى شود. سپس فلورايد موجود در دهانشويه به سطوح مينايى دندان مى رسد و ميناى دندان را تقويت مى كند؛ درنتيجه مانع شروع پوسيدگى مى شود و حتى روند پوسيدگى را در پوسيدگى هاى اوليه متوقف مى كند.

خصوصا در افرادى كه پوسيدگى فعال دارند(در سال بيشتر از يك يا دو سطح پوسيدگى در دندانهايشان ايجاد مى شود) و يا در حال ارتودنسى هستند (براكت روى دندان هايشان قرار دارد)، حتما بايد دهانشويه فلورايد را به سيستم بهداشت دهان و دندانشان اضافه كنند.دهانشويه فلورايد، براى كودكان زير ٦ سال توصيه نمى شود. چون احتمال قورت دادن دهانشويه در بچه هاى زير ٦ سال زياد است و اين موضوع مى تواند روى روند تشكيل دندان هاى دايمى اثر بگذارد.

 دهان شویه برای کاهش درد به صورت موضعی

  • دهان شویه هایی که باعث کاهش درد می شوند،
  • به طور عمده حاوی مواد بی حسی مثل لیدوکایین، بنزوکایین و…. هستند.
  • علاوه بر این، بعضی ترکیبات موجود در دهان شویه ها برای کاهش درد ثانویه ضایعات دهانی (مثل آفت) عمل می کنند و به کاهش درد ضایعات دهانی کمک می کنند.

 دهان شویه و سفید کردن دندان ها

  • دهان شویه می تواند در کاهش رنگ دانه خارجی موثر باشد، در صورتی که در ترکیبات آن کاربامید پراکسید  و یا هیدروژن پراکسید وجود داشته باشد.
  • محصولاتی که حاوی کاربامید پراکسید هستند معمولاً غلظت آن 10 درصد می باشد.
  • البته دهان شویه هایی که ادعا می کنند باعث سفیدی دندان می شوند ممکن است 2 – 1.5 درصد هیدروژن پراکسید داشته باشند.
  • یک مطالعه نشان داده است که 12 هفته استفاده از دهان شویه حاوی هیدروژن پراکسید با غلظت 2 – 1.5 درصد باعث تغییر رنگی مشابه 2 هفته استفاده از ژل 10% کاربامید پراکسید می شود.

 دهان شویه و خشکی دهان

  • زروستومى حالتی است که میزان ترشح بزاق در حفره های دهان کاهش پیدا می کند.
  • و از آنجاییکه کاهش بزاق احتمال پوسیدگی را افزایش می دهد، استفاده از یک دهان شویه حاوی فلوراید می تواند در رفع این مشکل کمک کند.
  • البته چون خود الکل باعث خشکی دهان می شود، پس حتماً دهان شویه ای باید استفاده شود که الکل نداشته باشد.
  • بعضی دهان شویه ها حاوی آنزیم، ترکیبات سلولزی و موسین حیوانی هستند که می تواند ترکیب بزاق را تقلید کند و احساس وجود بزاق ایجاد کند و در نتیجه به کاهش عوارض ناشی از خشکی دهان کمک کند.

دهانشویه چگونه کار می کند؟

مواد تشکیل دهنده در هر فرمول دهانشویه کمی متفاوت است، این یعنی محصولات مختلف برای اهداف مختلف کار می کنند. برخی تحقیقات شان می دهد که دهانشویه به جلوگیری از ایجاد پلاک و التهاب لثه کمک می کند. در برخی دیگر از منابع ذکر شده که درصد بالایی از افرادی که روزانه از دهانشویه استفاده می کنند، از آن برای درمان علائم بیماری لثه، زخم دهان یا تورم لثه استفاده می کنند. افزودنی های فلوراید موجود در دهانشویه مشابه شستشوی دهانی است که ممکن است در پایان تمیز کردن دندان انجام دهید (اگرچه باید توجه داشت که محصولات فلوراید موجود در مطب دندانپزشک حاوی میزان بسیار بالاتری فلوراید نسبت به مقدار موجود در دهانشویه است.) این مواد دندان های شما را می پوشانند و به مینای دندان شما جذب می شوند و به دوام و مقاوم شدن دندان ها کمک می کند.

روش صحیح استفاده از دهان شویه ها

  • قبل از استفاده از دهانشویه دندان های خود را مسواک بزنید و نخ دندان بکشید
  • مقدار مناسبی از دهانشویه را اندازه گیری و آماده کنید. (مطابق دستور العمل سازنده)
  • به مدت سی ثانیه دهانشویه را در دهان نگه دارید و به همه سطوح دندانى با حالتى مثل پر و خالى كردن لپ ها، برسانيد.
  • بعد از استفاده از دهان شویه فلورايد تا سی دقیقه دهان را آب کشی نکنید. چیزی نخورید و ننوشيد و سیگار نکشید.با اينكار فلورايد به مدت زمان كافى در تماس با دندان هاى شما قرار مي گيرد.

چند بار باید از دهانشویه استفاده کنید؟

لازم به ذکر است دهانشویه جایگزین مسواک زدن و نخ دندان کشیدن نیست. همچنین برای تمیز نگه داشتن دهان لازم نیست از دهانشویه استفاده کنید. اکثر محصولات دهانشویه توصیه می کنند که آنها را دوبار در روز ، بعد از مسواک زدن و نخ دندان کشیدن استفاده کنید.

مدت زمان استفاده از دهانشویه

نکاتی که باید در مورد دهان شویه بدانید

1- استفاده از دهان شویه جایگزین مسواک زدن و نخ دندان کشیدن نمی باشد. استفاده از دهان شویه به همراه رعایت بهداشت دهان و دندان می تواند به کاهش بوی بد دهان، کاهش بیماری لثه، کاهش پوسیدگی کمک کند. همچنین دهان شویه های مخصوص می تواند به کاهش درد ناشی از زخم های دهانی و یا دهان خشک کمک کند.

2- دهان شویه های حاوی کلر هگزیدین و ستیل پریدینیوم را نمی توان طولانی مدت استفاده کرد. چون باعث تغییر رنگ دندان، زبان و ترمیم ها می شود. در نتیجه به توصیه دندانپزشک خود در مورد مدت زمان استفاده از این دهان شویه ها توجه کنید.

3- دهان شویه حاوی فلوراید در غلظت های مختلف و به صورت حاوی الکل و بدون الکل در بازار موجود است. بسته به غلظت فلوراید، دهان شویه می تواند روزانه و یا هفتگی مصرف شود. به دستور مصرف که روی دهان شویه در این ارتباط نوشته شده، دقت کنید. اگر فراموش کردید از دهانشویه استفاده کنید، دو برابر کردن دوز در دفعه بعد استفاده تأثیر درمانی ندارد.

4- دهان شویه فلوراید بعد از مسواک و نخ دندان زدن استفاده می شود و بعد از قرقره آن داخل دهان حتی آب نخورید تا دهانشویه روی سطح دندان های شما باقی بماند.

5-دهان شویه فلوراید خصوصاٌ در کشورهای توسعه نیافته، که آب آشامیدنی فلوراید ندارد، می تواند نقش موثری در جلوگیری از شروع پوسیدگی در دندانها داشته باشد.

6-بعد از استفاده دهان شویه فلوراید از خوردن و نوشیدن و سیگار کشیدن اجتناب کنید، تا فلوراید به مدت زمان کافی در تماس با دندان های شما قرار گیرد.

7- در صورت لزوم رقیق کنید: مارک های مختلف غلظت های متفاوتی دارند و برخی ممکن است توصیه کنند که آنها را با آب رقیق کنید. به یاد داشته باشید، اگر برچسب روی دهانشویه این موضوع را ذکر نکند، نباید آن را با آب رقیق نمائید چراکه ممکن است از مزایای کامل شستشوی دهان برخوردار نشوید.

8-زمان نگهداشتن دهانشویه در دهان: یکی از کلیدهای استفاده صحیح از دهانشویه این است که آن را برای مدت زمان مناسب در دهان خود بچرخانید. برچسب روی محصول را بخوانید. اکثر دهانشویه ها توصیه می کنند که محصول را به مدت 30 ثانیه تا یک دقیقه در دهان خود بچرخانید و سپس آن را از دهان خارج کنید.

دهان شویه های حاوی فلوراید

  • دهان شویه های حاوی فلوراید، پلاک دندانی را از بین نمی برند بلکه ساختار دندان شما را مستحکم میکند و دندان شما را در برابر اسید های تولید شده توسط پلاک باکتری محافظت می کند و بنابراین جایگزین مسواک و نخ دندان نیست. پس اول با مسواک و نخ دندان پلاک میکروبی روی سطح دندان حذف میشود و بعد با  فلوراید موجود در دهانشویه، دندان مستحکم می شود.
  • فلوراید در بیمارانی که مستعد پوسیدگی هستند از ایجاد حفره و پوسیدگی جلوگیری می کند و حتی می تواند روند پوسیدگی را در پوسیدگی های اولیه متوقف کند. خصوصاٌ در افرادی که پوسیدگی فعال دارند و در سال بیش از یک یا دو سطح پوسیدگی در دندان هایشان ایجاد می شود و یا بیمارانی که در حال ارتودنسی هستند و براکت روی دندان هایشان قرار دارد، حتماٌ باید دهان شویه فلوراید را به سیستم بهداشت دهان و دندان هایشان اضافه کنند.
  • دهانشویه ها برای کودکان زیر 6 سال مناسب نیستند چون احتمال قورت دادن آن بالا است و می تواند روی روند تشکیل دندانهای دایمی اثر بگذارد.

دکتر آذر اصلانی مقدمAuthor posts

متخصص عصب کشی (متخصص اندو یا روت کانال تراپی یا درمان ریشه) و دکترای تخصصی در رشته اندودانتیکس هستم. استفاده از تکنولوژی پیشرفته و مواد دندانپزشکی با کیفیت، دانش و تجربه سالها فعالیت، باعث اطمینان بخشی به بیماران از لحاظ تجربه درمانی متفاوت می باشد. درتلاشم از طریق وب سایتم به شما کمک کنم. حتما سوالات خود را در قسمت دیدگاه یا بخش مشاوره دندانپزشکی سایت از من بپرسید.

1 دیدگاه

  • با تشکر سرکارر خ د. مقاله بسیار کامل و مفید و بزبان ساده است
    امیدوارم مقالات جدید در مورد کاشت دندان
    و روکش از شما
    بخوانیم

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هجده − 3 =